data publikacji: 17:00, data aktualizacji: 09:02 ten tekst przeczytasz w 13 minut Czerniak złośliwy jest jednym z najgroźniejszych nowotworów. Boleśnie przekonała się o tym Jadwiga, której choroba zabrała męża. Z kolei Magda może mówić o wielkim szczęściu – pomału wygrywa z rakiem. Shutterstock Potrzebujesz porady? Umów e-wizytę 459 lekarzy teraz online Wykryć jak najwcześniej Papierosy, stres i jasne pukle Patrz uważnie! Wakacje w Juracie Wycinek pod mikroskopem Do szpitala na minutę Cyfry i litery Przerzuty miejscowe i odległe Dziewczyna w kapeluszu Pamiętasz, była jesień Jestem tu i teraz Anna Niewiadomska Koniec września to dla Jadzi zawsze trudny okres. Nie lubi grabienia ogródka, palenia liści, widoku grzybów na targu w miasteczku. Nawet zapachu powideł śliwkowych nie lubi, bo zawsze kojarzą jej się z tamtą jesienią. Minęło osiem lat, a ona nadal nie potrafi poradzić sobie z emocjami. Tak przynajmniej powiedziała jej pani psychiatra. Jadwiga poszła do niej za namową córki. Dość już miała tych wyrzutów przez telefon, tupania nogą przy każdej wizycie i pouczeń, co powinna zrobić ze swoim życiem, gdzie oddać rzeczy Zygmunta i jak opróżnić szafy. Przecież doskonale znała się na sprzątaniu. Robiła to przez kilkanaście lat i brała za to pensję. Po prostu nie chciała opróżnić szaf, a jej córka najwidoczniej tego nie rozumiała. Poszła więc do tego psychiatry dla świętego spokoju. Umówiła się na wizytę w innym mieście, żeby ludzie nie gadali, jaka to z niej stara wariatka. Lekarka była chyba nawet młodsza od jej córki, miła, ładna dziewczyna. Z tych, co to jeszcze niewiele o życiu wiedzą. Traktowała Jadwigę jak dziecko. Mówiła, że nie powinna co niedzielę piec ulubionego ciasta męża, gotować na obiad dwóch zup, w tym rosołu, którego nie znosi, do zepsutego kranu za domem wezwać wreszcie hydraulika, a przede wszystkim pójść na cmentarz. – Niech pani pozwoli odejść mężowi, przestanie żyć przeszłością. Tak będzie prościej, zdrowiej. Popracujemy nad tym – zapewniała. Tyle że Jadzia nie chciała nad niczym pracować. Kiwała głową przez szacunek dla lekarki. Nie była smutna ani zagubiona, tak jak tamta myślała. Dobrze wiedziała, co robi. Była zła, czasami nawet wściekła. Jak Zygmunt mógł jej to zrobić? Żeby zostawić ją samą przez głupią plamkę na plecach? Jakiś pieprzyk, który rozdrapał po powrocie z wakacji? Wykryć jak najwcześniej Czerniak złośliwy (łac. – melanoma malignum) zwykle umiejscawia się na skórze. Pojawia się najczęściej u osób w średnim wieku. Charakteryzuje się wczesnymi przerzutami, np. do kości, płuc czy mózgu, dlatego w jego leczeniu bardzo dużą rolę odgrywa szybkie rozpoznanie. Wcześnie wykryty jest uleczalny. Ten typ nowotworu wywodzi się z melanocytów (tzn. komórek barwnikowych wytwarzających i zawierających melaninę), które ulegają przemianie. Czerniak może więc wystąpić wszędzie tam, gdzie są melanocyty: na błonach śluzowych (w jamie ustnej, odbytnicy), w siatkówce oka. Do czynników ryzyka zalicza się przede wszystkim: częste i długotrwałe przebywanie na słońcu, oparzenia słoneczne, oparzenia przed 12. roku życia i powikłania po nich, jasną karnację skóry, predyspozycje genetyczne oraz stałe drażnienie i urazy znamion dysplastycznych. Pewną rolę mogą odgrywać także naturalne przemiany hormonalne. Zaobserwowano bowiem częstsze występowanie czerniaka w okresie pokwitania, ciąży i połogu. Dlatego też na czerniaka choruje nieco więcej kobiet niż mężczyzn, za to przebieg choroby jest zwykle cięższy u płci męskiej. Papierosy, stres i jasne pukle Magda zawsze uchodziła za ładną dziewczynę. Jej inteligencja i mądrość schodziły na dalszy plan. Wysoka, dobrze zbudowana blondynka od razu rzucała się w oczy i sprawiała, że mężczyźni odwracali głowy na ulicy. Dlatego pierwszej pracy szukała u kobiety. Chciała dowieść, że oprócz urody ma coś do powiedzenia, umie formułować myśli, jest ambitna. Redaktorka w portalu internetowym na szczęście znała się na ludziach. Magda dostała pracę, a po pół roku awansowała – redagowała już niemal wszystkie teksty na stronach Polonii. Siedziała w pracy do późna, w weekendy i święta. Autorzy nadsyłali jej teksty z różnych stron świata, a ona starała się jak najszybciej poprawić je i wrzucić na stronę w internecie. Pracowała w domu, przy śniadaniu i przed pójściem spać. Była szybka, sprawna, coraz lepsza. Lubili ją współpracownicy, szefowa doceniała nagrodami. Magda czuła, że zaczyna jej się w życiu powodzić. I tylko na prywatne sprawy miała coraz mniej czasu: na przyjaciół, rodzinę i szukanie miłości swego życia. Na urlop wyjeżdżała z laptopem w ręku i z kilkoma kartonami papierosów. Siedząc przy komputerze paliła coraz więcej, a coraz mniej jadła. Nie mam czasu – tłumaczyła, kiedy mama pytała ją o posiłki. – Dziecko, ty w ogóle o siebie nie dbasz – usłyszała w zamian i w duszy rzeczywiście musiała przyznać, że mama ma rację. Zupy z kubka, papierosy, kawa, krótki sen, mało rozrywek i odpoczynku. Do fryzjera chodziła rzadko, o kosmetyczce zapomniała. Zaniedbałam się, muszę nadrobić braki – obiecała sobie. Znamię na nodze zauważyła właśnie kosmetyczka i zamiast masażu zafundowała Magdzie przemowę o ryzyku powikłań. Następnego dnia dziewczyna siedziała już w poczekalni u dermatologa. Bez stresu, z laptopem na kolanach. – Niech pani to obejrzy, pani doktor – powiedziała na wstępie – bo ja muszę zaraz być w pracy. – Nigdzie pani nie pójdzie – usłyszała poważny ton lekarki. – Przynajmniej nie od razu. Patrz uważnie! W listopadzie ubiegłego roku na 34. corocznym spotkaniu Amerykańskiego Towarzystwa Dermatologii Chirurgicznej (ASDS) opublikowano raport, z którego wynika, że większość zachorowań na czerniaka jest niewykrywalna we wczesnych stadiach bez szczegółowych badań skóry. Niestety pacjenci rzadko przywiązują uwagę do oglądania istniejących znamion i powstawania nowych. Autor raportu, Jonathan Kantor, dermatolog z Jacksonville na Florydzie, u 68% swoich pacjentów wykrył zmiany wcześniej niż oni sami. Jaki z tego wniosek? Obserwuj bacznie swoje ciało, a z każdą wątpliwością udaj się do dermatologa. Tu nie chodzi tylko o komfort psychiczny, ale o twoje życie. Zwróć uwagę na: • asymerię znamion – jeśli jedna połowa różni się od drugiej; • nierówne brzegi; • zróżnicowanie koloru znamion; • jego wielkość i długość – zauważ, czy nie powiększyło się, nie wzrosło ponad poziom skóry; • swędzenie, obrzęk, zaczerwienienie wokół znamienia, krwawienie lub sączenie się z niego; • ból. Wakacje w Juracie Jadzia należała do kobiet kochających i oddanych. Jej życie wypełniała rodzina. Sprzątanie w szkole przyjęła tylko dlatego, że miała do domu pięć minut drogi. Mogła zawsze wpaść, podgrzać obiad, zdjąć pranie ze sznurków w ogrodzie. Kiedy córka poszła na studia i wyprowadziła się z domu, Jadzia puchła z dumy. Dziecko poradzi sobie w życiu, a oni z Zygmuntem jeszcze jej w tym pomogą. A na razie zrobią remont poddasza, potem pojadą na wakacje nad morze. Zygmunt zaplanował wyjazd dużo wcześniej. – Należy nam się odpoczynek, kochanie, zaczynamy drugą młodość. Dziecko wyfrunęło z gniazda – śmiał się, kiedy protestowała, że szkoda pieniędzy na takie wydatki. Zygmunt był jednak uparty. – Zaoszczędzimy na remoncie, przecież wiesz, że sam to zrobię – przekonywał. I rzeczywiście, kiedy Jadzia wracała z pracy, on już przycinał deski na podwórku, szlifował, malował. Opalony, bez koszulki, z potarganymi włosami wyglądał młodziej niż mężczyźni w jego wieku. Zawsze w ruchu, aktywny, roześmiany. Jadzia czuła, że nadal jest zakochana pierwszą miłością. Z Juraty wróciła szczęśliwa. Pogoda im dopisywała, całe dnie spędzali na plaży. 16 lipca o poranku weszła do łazienki i pierwsze, co rzuciło jej się w oczy, to plecy Zygmunta. Znamię, które miał pod łopatką, wyglądało inaczej. Duże, ciemne, jakby nabrzmiałe od krwi. – Coś cię ugryzło, rozdrapałeś? – zapytała. W odpowiedzi dostała lekceważący ruch ramion. – To nic, poboli i przestanie – usłyszała. – A może to od słońca, tyle ci mówię, żebyś dał sobie posmarować plecy olejkiem. Zygmunt jednak nigdy nie używał babskich kosmetyków. – To nie dla mnie – powtarzał. Tydzień później dał się jednak zaprowadzić do lekarza. Jadzia weszła z nim do gabinetu. Z tamtego dnia pamięta niewiele. Wszystko działo się szybko. Jeszcze tego samego dnia pojechali do Warszawy, na prywatną wizytę do onkologa. Znajoma dermatolog postawiła sprawę jasno. – To może być rak, nie ma na co czekać. Trzeba wyciąć znamię, pobrać wycinek. Liczy się każda chwila, źle to wygląda. Dała im numer telefonu, zadzwonili jeszcze z jej gabinetu, pojechali. Za trzy dni Zygmunt leżał już w warszawskim Centrum Onkologii i czekał na opercję. Jadzia cieszyła się wtedy, że mają tyle szczęścia, że udało im się dostać do szpitala. Kolejki w przychodni przeraziły ją bardziej niż wizyta u onkologa. – Boże, tyle ludzi choruje – powtarzała, bo gdzieś tam, w środku uświadomiła sobie, że TO może dotyczyć również jej męża. Wycinek pod mikroskopem Za każdym razem, gdy zachodzi ryzyko wystąpienia czerniaka, lekarz wycina znamię wraz z marginesem zdrowej skóry. Wycinek chorej tkanki zostaje poddany badaniu histopatologicznemu, podczas którego stwierdza się charakter tkanki i stopień złośliwości. Zwykle wycinek pobiera się bez konieczności hospitalizacji, w miejscowym znieczuleniu. W skrajnych przypadkach lekarz może jednak zatrzymać pacjenta w szpitalu, w celu docięcia skóry. Jeśli okazuje się się, że zmiany mają charakter nowotworowy, wykonuje się badania wezłów chłonnych i określa stopień zaawansowania czerniaka. Kolejny etap to wycięcie okolicznych węzłów chłonnych. Chemioterapia i radioterapia nie są stosowane rutynowo. W zmianach zaawansowanych i przerzutach stosuje się jednak leczenie cytostatykami. Pacjenci po leczeniu podlegają dalszej obserwacji przez ok. 10 lat. Przeżywalność w dużej mierze zależy od stopnia zaawansowania choroby. Do szpitala na minutę Zanim Magda trafiła do szpitala, usiadła do internetu. Przeczytała chyba wszystkie strony poświęcone czerniakowi, listy od chorych ludzi, internetowe pamiętniki. W księgarni kupiła książki Kofty i Durczoka – ludzi, którzy z rakiem wygrali. Szukała nadziei, dostała zwątpienie. Czekając na wyniki badań histopatologicznych, przez dwa tygodnie uczyła się obcego jej słownictwa. Chciała wiedzieć jak najwięcej, rozumieć, o czym mówią lekarze. Poznała skalę oceny złośliwości czerniaka według Clarka (dokonuje się w zależności od typu nowotworu i głębokości naciekania skóry – stopień 1. jest najłagodniejszy, stopień 5. najostrzejszy). Czekała. W strachu, sama. Nie powiedziała nikomu w rodzinie ani w pracy. Wymówiła się tylko zmęczeniem i poprosiła szefową o pomoc. W rzeczywistości nie była w stanie myśleć o niczym innym. Bała się jak nigdy. Diagnozy, śmierci, bólu, cierpienia najbliższych. Rozłożyła sobie ten strach na czynniki pierwsze. Nie pomogło. Miała momenty ucieczki. Wstawała rano i zamiast do pracy, chciała pojechać na lotnisko. Wsiąść w samolot, lecieć do Australii, o której zawsze marzyła, a dalej niech się dzieje, co chce. Rozsądek zatrzymał ją na miejscu. – A może była to chęć walki – wspomina Magda. Jej czerniak został oceniony na 3 w skali Clarka. Czekała ją operacja, wycięcie wezłów chłonnych, kilka serii chemioterapii. Ze słów lekarza zrozumiała wszystko, może dlatego, że mówił prosto i bez ogródek. Uczenie się medycznej terminologii na nic się zdało, bo ze stresu Magda zapomniała nawet daty swojego urodzenia. Za to od razu zaufała lekarzowi i chwyciła się jego słów jak brzytwy. Zrobiła, co kazał, powiadomiła szefową w pracy, zadzwoniła do rodziców, umówiła się na wizytę w poradni psychologicznej. Zaczęła oswajać strach. Do szpitala przyjechała uśmiechnięta, z kompletem nowych, kolorowych piżam i szlafroków. Czuła się tak, jakby wpadła tu przez przypadek. Po operacji wycięcia węzłów wyjdzie do domu, będzie mniej pracować, spokojnie poczeka na wyniki, psycholog nauczy ją, jak radzić sobie ze strachem. – Wszystko będzie dobrze – powtarzała sobie. – Choroba zaczyna się w głowie i tu się kończy. Cyfry i litery Ze słów lekarzy Jadzia nie pamięta zbyt wiele. Zresztą minęło już tyle czasu. W głowie zostały jej tylko jakieś litery, liczby i decyzja profesora, że Zygmunta nie będą operowali, bo są już przerzuty do kości i mózgu. – Wróciliśmy do domu, czekać na śmierć. Niewiarygodne. Nikt nie chciał się nami zająć. Jak tak można? – opowiada Jadzia i znowu jest zła. Pojechali więc do ojców bonifratrów po zioła, potem do bioenergoterapeuty. Ich córka nie dawała za wygraną. Znalazła onkologa w Bydgoszczy, potem w Gliwicach. Po kolejnej podróży Zygmunt powiedział dość. Zaczął być zmęczony jeżdżeniem po Polsce. Potrzebował odpoczynku, Jadzinego rosołu, snu. – Jutro naprawię kran, kochanie, dzisiaj pośpię – mówił, a Jadzia widziała, jak marniał w oczach. Po miesiącu znowu byli w szpitalu. Zygmunt potrzebował silniejszych leków przeciwbólowych, przestał w ogóle jeść. Dwa tygodnie później, w niedzielę Jadzię zbudził telefon. Lekarz prosił, by przyjechała tego dnia wcześniej, bo z mężem jest bardzo źle. Zanim dojechała do warszawskiego szpitala, Zygmunt już nie żył. Przed drzwiami jego sali siedziała tylko zapłakana córka. Jadzia miała wtedy ochotę kopać ze złości w drzwi. – Coś ty nam zrobił, coś ty nam zrobił – powtarzała w myślach. Przerzuty miejscowe i odległe Czerniak złośliwy ma dużą zdolność do przerzutów drogą naczyń chłonnych i krwionośnych. Dzieli się je na przerzuty miejscowe i odległe. Wśród przerzutów miejscowych wyróżnia się przerzuty satelitarne (w bezpośrednim otoczeniu guza), tranzytowe (umiejscowione w przebiegu naczyń chłonnych) i przerzuty do węzłów chłonnych położonych w najbliższym otoczeniu guza. Przerzuty odległe mogą być zlokalizowane w płucach, wątrobie, kościach, mózgu. Pierwsze przerzuty mogą niestety od razu pojawiać się w narządach wewnętrznych. Przebieg choroby jest najczęściej przewlekły i postępujący. Szczyt przerzutów występuje zwykle po pierwszym i drugim roku od rozpoznania, choć zdarzają się i przerzuty późne (5-10 lat po rozpoznaniu). Dziewczyna w kapeluszu Magda obcięła jasne pukle jeszcze przed chemią. Na króciutko, żeby zredukować stres. Nie łudziła się, że będzie tą jedyną, której zostaną brwi i rzęsy. A mimo to twarz bez wyrazu, którą po ostatniej kroplówce zobaczyła w lustrze, trochę ją zdumiała. Sama nie mogła się poznać, dlatego dla przekory kupiła sobie wielki kapelusz z rondem i czarną perukę. Wyglądała jak inna dziewczyna, jakby choroba nadała jej inną twarz. Do szpitala chodziła tylko na kilka godzin, dostawała chemię, odpoczywała, jechała do domu. Tam już czekała na nią mama, szykowała posiłki, prała jej ubrania. Ojciec na znak solidarności ogolił się na amerykańskiego żołnierza. Wbrew temu, co czytała w internecie, Magda nie wymiotowała po chemii, czuła się tylko słaba jakby przeszła straszną grypę. – Teraz mamy nowe leki, ułatwiają życie – pocieszał ją lekarz. W domu Magda nadrabiała zaległości w lekturach i filmach, zaczęła rysować. Przez kilka tygodni nawet nie dotknęła komputera. Potem powolutku wracała do normalnego życia, kontaktowała się z szefową w pracy, pisała króciutkie teksty. Jeden na trzy dni, czasami jeden na tydzień. Kiedyś tyle robiła w godzinę. – Pomógł mi psycholog i moje otoczenie – wspomina. – Czułam, że nie jestem sama, mam dla kogo walczyć. Zapewniano mnie, że moje stanowisko pracy będzie na mnie czekać, czułam się potrzebna. Coraz częściej rozmawiałam z ludźmi, starałam się nie odcinać od świata. Nie wpadłam w pułapkę emocji, że ci, którzy nie mają raka są gorsi, inni nie rozumieją mnie, więc nie warto z nimi rozmawiać, bo i o czym. Wielka w tym zasługa doktor Agnieszki, mojej psycholog. Największe szczęście? Moment, kiedy odrastają włosy, a ciało przestaje przypominać łuszczącą się skórę węża. Nie chodzi o urodę, ale o podświadome przekonanie, że wraca się do zdrowia. Moje ciało na nowo obudziło się do życia. Pamiętasz, była jesień Jadzia siedzi przed gabinetem psychiatry. Z córką u boku czuje się bezpieczniej. To już ósma wizyta. Po trzeciej opróżniła szafy z ubrań męża, po czwartej poszła na cmentarz pierwszy raz od pogrzebu. Czuła się wtedy trochę otępiała, ale lekarka mówiła, że tak właśnie działają nawet łagodne leki poprawiające nastrój. Na grobie Zygmunta było czysto, w wazonie stały kwiaty. Jadzia natychmiast je wyrzuciła, bo Zygmunt nie znosił przecież żółtego koloru. Kupiła nowe, białe, jak koszule, w których tak dobrze wyglądał. Następnego dnia poszła tam ponownie, rozmówić się poważnie z mężem. O tym będzie dziś właśnie rozmawiać z psychiatrą. – To miła dziewczyna – mówi córce. – Jeśli chcesz, możesz wejść ze mną. Nie musisz sie jej bać. Lekarze czasami mają rację. Trzeba działać, zanim jest za późno. Popatrz, ze mnie jeszcze coś będzie – mówi z uśmiechem. Pierwszym, niewymuszonym od dawna. Jestem tu i teraz – Czego nauczyła mnie choroba? Pokory i radości życia oraz tego, że liczy się coś więcej niż tylko praca. Byłam na najlepszej drodze, żeby przegapić moje życie. Rak kazał mi się zatrzymać, zweryfikować moje poglądy. Człowiek sam nie da sobie rady. Dobrze jest mieć wokół siebie innych – mówi Magda, a potem opowiada o krótkotrwałym strachu podczas wizyt kontrolnych. – Czasami zapominam, że miałam raka. Udaję że blizny w pachwinach nie istnieją... A później siedzę w kolejce do poczekalni w towarzystwie innych ludzi i mam na plecach gęsią skórkę ze strachu. Czerniak może jeszcze wrócić, bo minęło za mało czasu, by mówić o całkowitym wyzdrowieniu. Muszę być ostrożna. Nie mogę zmarnować mojej drugiej szansy. Zobacz galerie zdjęć chorób skóry! Anna Niewiadomska Źródło: Żyjmy dłużej, Są leki i kosmetyki, które ze słońcem tworzą mieszankę wybuchową. Czego należy unikać – dowiesz się w czerniak Takiej diagnozy się nie spodziewała. "COVID-19 uratował ci życie" Kiedy Jan Dea usłyszała, że zaraziła się koronawirusem, przez myśl jej nie przeszło, jakie to będzie miało dla niej konsekwencje. Zaczęło się od tomografii... Monika Mikołajska Te niepozorne nowotwory skóry są groźniejsze od czerniaka. Wyglądają niewinnie Nowotwory to grupa chorób, które spędzają sen z powiek, ale jednocześnie popychają pacjentów do regularnej diagnostyki oraz dbania o swoje zdrowie. Sprawdzamy,... Karolina Gomoła Dermatolog ostrzega: czerniak może się rozwinąć nawet w tych nieoczekiwanych miejscach Trwa lato, rozpoczęły się wakacje. Dla wielu z nas oznacza to intensywniejszy kontakt ze słońcem. Niestety, wielu z nas zapomina o korzystaniu z kremów z filtrami... Adrian Dąbek Jak to jest myśleć, że masz raka? Czekanie na diagnozę było dla mnie koszmarem – wchodzę do łazienki, staję przed lustrem i zdejmuję koszulkę. Patrzę na niego, on patrzy na mnie. I zaczynamy rozmawiać. – Czy to Ty? — Czy to możesz być... Zuzanna Opolska Tak Polacy pracują na czerniaka. Dane są przerażające, bo uparcie powtarzamy dwa błędy Jest jednym z typów nowotworów, którego ryzyko powstania najłatwiej obniżyć, i to samodzielnie oraz bez większego wysiłku. Mimo to większość z nas tego nie robi.... Paulina Wójtowicz Ten kapelusz najlepiej chroni przed czerniakiem. Zmierz, ile cm ma rondo! Możesz pomyśleć, że kapelusz to tylko stylowy dodatek na plażę. Nic podobnego. Okazuje się, że odpowiednie nakrycie głowy jest w stanie skutecznie ochronić nas... Joanna Murawska Pięć częstych nawyków, które mogą skończyć się rakiem skóry, w tym czerniakiem Każdego roku w Polsce diagnozowanych jest ponad 12 tys. przypadków zachorowań na nowotwór skóry. Jedną czwartą stanowi czerniak – jeden z najbardziej... Paulina Wójtowicz Czerniak skóry - wszystko, co musisz wiedzieć o tym nowotworze [INFOGRAFIKA] Czerniak to najczęstszy nowotwór wśród młodych ludzi. Niestety, ze względu na późne rozpoznanie, aż 30 proc. pacjentów przegrywa walkę z czerniakiem. Co trzeba... Rosną szanse dla pacjentów z zaawansowanym czerniakiem Każdego roku w Polsce wykrywanych jest ok. 4 tys. czerniaków. Wcześnie wykryty nowotwór daje niemal 100 proc. szans na wyleczenie, ale co, jeśli choroba jest... Nie daj się czerniakowi – badaj znamiona! Na jaki nowotwór zmarł „król reggae” Bob Marley? Czym jest „czerniakowe abecadło”? Dlaczego należy mieć „oko na skórę”, a wszystkie niepokojące znamiona pokazywać...